غده هيپوفيز خلفي

هيپوفيزخلفي به طور عمده از بافت عصبي تشكيل شده است.تنه سلولي اين اعصاب، در هسته فوق بصري  supraopticو هسته  هاي اطراف آن در هيپوتالاموس قرار دارند. رشته هاي عصبي در طول ساقه هيپوفيز به طرف پايين سير كرده و در هيپوفيز خلفي ختم مي شوند.

كياسما اپتيك ، بلافاصله در جلوي غده هيپوفيزقرارگرفته و درنتيجه تومور اين غده ممكن است به علت توليد فشار برروي عصب بينايي منجر به از بين رفتن ميدان بينايي ياكوري كامل شود.

غده هيپوفيز خلفي دو هورمون توليدمي كند:

1)     هورمون ضد ادراري ( ADHيا وازوپرسين)

2)     هورمون اكسي توسين ( اسي توسين)

هورمون ضد ادراري

هورمون ADHيك پپتيد كوچك شامل 9اسيد آمينه است . عمل اين هورمون تنظيم جذب مجدد آب به وسيله توبول هاي كليوي است. تزريق مقادير زياد  ADHبه علت عمل تنگ- كننده عروقي آن سبب افزايش فشار خون مي گردد.به اين ترتيب هورمون ضد ادراري يك ماده بالابرنده فشار است و به اين دليل وازو پرسين نيز ناميده مي شود. اما بايد دانست كه شاهدي در دست نيست كه مقادير طبيعي ADHموجود در گردش خون اثري بر روي فشار خون داشته باشد.در حالي كه اين هورمون اثر بارزي بر روي حجم ادرار دفع شده دارد.

آزاد شدن هورمون ضد ادراري در تحت كنترل هيپوتالاموس است. خود هورمون توسط اعصابي كه از هيپوتالاموس به هيپوفيز خلفي مي روند توليد مي شود و آن گاه در جواب به امواج عصبي آزاد مي گردد به اين ترتيب يك سيستم كنترل كننده وجودداردكه مجموعه اي از سيستم هاي عصبي و هورموني است و يك سيستم عصبي- ترشحي ناميده مي شود.

ميزان آزاد شدنADH به وسيله مقدار آب خون تنظيم مي شود. هر چه مقدار آب خون كم تر باشد فشار اسمزي مواد تشكيل دهنده خون بيشتر خواهد بود. گيرنده هاي اسمزي (osmoreceptor) در مجاورت شريان ها يي كه به هيپوتالاموس خون مي رسا نند قرار گرفته اند. اين گيرنده ها به فشار اسمزي حساس اند و مرتباً از فشار اسمزي خون نمونه برداري كرده و امواج عصبي خون را به هسته فوق بصري هيپوتالاموس مي فرستند. فعاليت اعصاب مربوط به گيرنده هاي اسمزي ، فعاليت رشته هاي عصبي را كه از هيپوتالاموس به هيپوفيز خلفي مي روند ( راه عصبي هيپوتالامو- هيپوفيز) تنظيم مي كند. هر گاه آب بدن كم شود هورمون ضد ادراري بيشتري آزاد شده و جذب مجدد آب توسط توبول هاي كليوي راافزايش مي دهدولذا ادراركم تري توليد مي شود . هر گاه آب بدن زياد باشد در اين حالت غلظت ADH كم شده وجذب مجدد آب توسط توبول ها كاهش مي يابد و  در نتيجه ادرار بيشتري دفع مي شود.

هرگاه هيپوفيزخلفي نتواند ADHتوليد كند بيماري ديابت بيمزه insipidus diabetes به وجود مي آيد.بيمار فوق العاده تشنه بوده و مقدار زيادي  ادرار دفع مي كند.

متعاقب خارج كردن غده هيپوفيز (هيپوفيز كتومي) يك درمان جايگزيني با تزريق تمام هورمونهاي هيپوفيز قدامي براي بيماري ضروري ا ست ، اما بيمار ممكن است دچا رديابت بي مزه نشودو بنابرين تزريق هورمون ضد ادراري لازم نيست. ظاهر‍‍‍اً در چنين مواردي هورمون ضد ادراري كماكان توسط هيپوتا لاموس وساقه هيپوفيز توليدمي شود.

اكسي توسين(هورمون اكسي توسيك)

هورمون اكسي تو سين نيز پلي پپتيديمحتوي 9اسيد آمينه است ولي فرق  آن با هورمون ضد ادراري در اين است كه دو تا از اسيد هاي آمينه آن با اسيد هاي آمينه هورمون ضد ادراري متفاوت است. اين هورمون فقط در زنان آبستن اهميت دارد.

اكسي توسين داراي دو عمل است:

1) رحم زن آبستن را منقبض مي كند .آزاد شدن اكسي توسين ازهيپوفيزخلفي يكي از عواملي است كه درشروع تولد نوزاد دخالت دارد. تزريق داخل وريدي اكسي توسين -سنتتيك يكي از روش هاي ايجاد زايمان است.

2)اكسي توسين خروج شير از پستان را در دوران شير دادن تسهيل مي كند.

منبع:اساس فيزيولوژي باليني ، تأ ليف : گرين، ترجمه: دكتر علي صادقي و دكتر فرٌخ شادان